Hebben honden zelfbewustzijn?

Wanneer je in de spiegel kijkt zie je jezelf. Vanzelfsprekend denk je, het lijkt heel normaal. Maar dat is het niet. Tenminste niet voor andere zoogdieren dan de mens. Dat je jezelf in de spiegel herkent betekent dat je zelfbewustzijn hebt. Je kunt in de ‘ik’ vorm over jezelf denken. Je hebt een beeld van jezelf ontwikkeld. Een klein kind van anderhalf jaar kan dat nog niet. Een voorbeeld. Als mama tegen haar kind van die leeftijd zegt: “Ga je mee naar oma?”, kan het kind bijv. reageren met: “Liesje ook mee naar oma!” Het kind spreekt in de derde persoon over zichzelf; alsof het een ander betreft. Het heeft geen nog geen ik-bewustzijn ontwikkeld.

Er zijn zoogdieren die dat wél hebben, zoals chimpansees en dolfijnen. Die herkennen zichzelf ook in een spiegel.
Honden hebben echter geen zelfbewustzijn. Een hond ziet in de spiegel een andere hond en blaft soms tegen zijn spiegelbeeld. Maar meestal reageert een hond niet eens op zijn spiegelbeeld. Zijn zintuigen zeggen hem dat het spiegelbeeld niet relevant kan zijn.
Een kat heeft de neiging agressief te reageren en met een poot een mep uit te delen naar de gespiegelde concurrent.

Veel mensen vinden het een moeilijk te bevatten concept dat de hond geen zelfbewustzijn heeft en toch goed functioneert. Hoe kun je nu op de wereld rondlopen zonder dat je weet dat je het doet? Nou, dat blijkt bij de meeste diersoorten heel goed te lukken!
Ik leg het altijd zo uit: “… ‘s Morgens doet de hond zijn ogen open. De wereld ontvouwt zich dan aan zijn ogen, maar hij weet niet dat HIJ het is die de wereld ziet”.
Gevolg daarvan is o.a. dat de hond geen bewust lichaamsbesef heeft. Hij kan immers niet bedenken dat de jeuk aan zijn poot -waarop hij met bijten reageert- zijn poot betreft. Hij reageert slechts impulsief en zonder nadenken. Zo weet hij ook niet dat zijn poten hem door het leven dragen en dat “diegene die steeds achter hem aanloopt”, feitelijk zijn eigen lichaam betreft.

Als de hond geen lichaamsbesef heeft en dus ook niet bewust met zijn voeten op de grond staat, kan het soms moeilijk zijn voldoende zelfvertrouwen te ontwikkelen.  De hond kan soms geen onderscheid maken tussen interne lichaamsprikkels (honger, warmte, pijn, jeuk) en prikkels uit zijn omgeving. Dan kan de wereld te groot voor hem worden en er overprikkelt door raken. Hij is ‘uit zijn huisje’. Zo kan het gebeuren dat hij zich angstig of agressief gaat gedragen.

Met eenvoudige handelingen kan ik zorgen dat een hond meer besef van zijn lichaam krijgt, meer ‘aanwezigheidsgevoel’ en de coördinatie van ledematen verbeterd sterk. Dat is geen vervanging van zelfbewustzijn, maar het helpt wel in de goede richting.

gedragstherapie honden: hebben honden zelfbewustzijn